ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: Κρίσιμη κατάσταση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης παγκοσμίως. Η Ελλάδα στο κόκκινο

 Η Παγκόσμια Έκθεση Ποιότητας Αέρα της IQAir για το 2025 (World Air Quality Report 2025), που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026, αποτυπώνει την κρίσιμη κατάσταση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης παγκοσμίως, βασιζόμενη στα δεδομένα των αιωρούμενων σωματιδίων. 

Η Παγκόσμια Έκθεση Ποιότητας IQAir 2025 παρέχει μια ολοκληρωμένη επισκόπηση της ποιότητας του αέρα σε όλο τον κόσμο για το 2025. Αυτή η έκθεση παρουσιάζει δεδομένα ποιότητας αέρα ΡΜ2.5 που προέρχονται από 9.446 πόλεις που επεκτείνονται σε 143 χώρες. περιοχές και εδάφη.

Οι πληροφορίες προέρχονται από περισσότερους από 40.000 ρυθμιστικούς σταθμούς παρακολούθησης και αισθητήρες χαμηλού κόστους, τους οποίους διαχειρίζεται ένα ευρύ φάσμα συνεργατών, συμπεριλαμβανομένων κυβερνητικών φορέων, πανεπιστημίων, μη κερδοσκοπικών οργανισμών, ιδιωτικών επιχειρήσεων και αφοσιωμένων πολίτων, επιστημόνων σε όλο το κόσμο.

 Τι είναι τα PM2.5 και γιατί έχουν σημασία
Τα PM2.5 είναι αιωρούμενα σωματίδια με διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα — περίπου τριάντα φορές λεπτότερα από την ανθρώπινη τρίχα. Η μικροσκοπική τους διάσταση είναι και το πρόβλημα: δεν φιλτράρονται από τη μύτη ή τον λαιμό, αλλά διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες και περνούν στην κυκλοφορία του αίματος. Η μακροχρόνια έκθεση σε αυτά συνδέεται με καρδιαγγειακές παθήσεις, εγκεφαλικά επεισόδια, χρόνιες πνευμονοπάθειες και καρκίνο του πνεύμονα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η ατμοσφαιρική ρύπανση προκαλεί περίπου 300.000 πρόωρους θανάτους κάθε χρόνο. Δεν είναι αφηρημένο νούμερο — είναι οικογένειες. 

Το συμπέρασμα είναι σκληρό: μόλις το 14% των πόλεων παγκοσμίως πληροί τα όρια ασφαλείας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τα PM2.5 — ποσοστό μειωμένο ακόμα και σε σχέση με το 17% του 2024. 

Κάθε φορά που βγαίνει η ετήσια έκθεση της IQAir για την ποιότητα του αέρα, η Ελλάδα βρίσκεται στη λίστα με τους χειρότερους. Η Αθήνα, για μία ακόμα χρονιά, βρίσκεται μακριά από το πληροί τα όρια ασφαλείας  του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τα PM2.5.

 Η Ελλάδα στο κόκκινο

Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, 23 χώρες κατέγραψαν αύξηση στις μέσες ετήσιες συγκεντρώσεις PM2.5 το 2025. Η Ελλάδα δεν απλώς ανήκει σε αυτές — βρίσκεται στην κορυφή της λίστας με αύξηση που υπερβαίνει το 30%, μαζί με την Ελβετία. Η επίσημη εξήγηση: διασυνοριακός καπνός από πυρκαγιές στη Βόρεια Αμερική και σαχαρική σκόνη που ταξίδεψε από την Αφρική. Αυτοί οι εξωτερικοί παράγοντες είναι πραγματικοί, αλλά δεν εξηγούν τα πάντα. Η Ελλάδα φέρνει μαζί της και τα δικά της, ενδογενή, χρόνια προβλήματα. 

Η χάρτα της ρύπανσης στο λεκανοπέδιο
Το κέντρο της Αθήνας κατέχει τη θλιβερή πρωτιά με 14,7 μg/m³ PM2.5 ετησίως, σε σχέση με 11 μg/m³ μόλις ένα χρόνο πριν. Το ασφαλές όριο του ΠΟΥ είναι 5 μg/m³ — πράγμα που σημαίνει ότι το κέντρο της πρωτεύουσας καταγράφει σχεδόν τριπλάσια συγκέντρωση από αυτό που θεωρείται αποδεκτό. Αμέσως μετά ακολουθεί η Λυκόβρυση (13,8 μg/m³), και στη συνέχεια Χαλάνδρι και Περιστέρι (12,8 μg/m³ αμφότερα). Οι Αχαρνές καταγράφουν 12,6 μg/m³, Πετρούπολη και Πειραιάς από 12,4 μg/m³, ενώ τα Άνω Λιόσια φτάνουν τα 12,1 μg/m³. Ακολουθούν Παλαιό Φάληρο (10,8 μg/m³), Αιγάλεω (10,7 μg/m³) και Ελευσίνα (10,6 μg/m³), με τα Βριλήσσια (10,3 μg/m³) και το Κερατσίνι (10,1 μg/m³) να κλείνουν τη λίστα. Σε καλύτερη μεν — αλλά εξακολουθητικά ανησυχητική — κατάσταση βρίσκονται περιοχές όπως ο Χολαργός, ο Βύρωνας, οι Θρακομακεδόνες, το Παπάγου και η Βουλιαγμένη, με τιμές κάτω από τα 10 μg/m³.

Οι φυσικοί παράγοντες που κλειδώνουν τον αέρα
Η γεωγραφία της Αθήνας δεν βοηθάει. Το λεκανοπέδιο, περικυκλωμένο από βουνά, δεν ευνοεί τη διασκορπιστική κυκλοφορία των αέριων μαζών. Οι θερμοκρασιακές αναστροφές — φαινόμενο όπου ο ψυχρός αέρας εγκλωβίζεται κοντά στο έδαφος κάτω από θερμότερα στρώματα — συγκρατούν τους ρύπους στο ύψος που αναπνέουμε. Τον χειμώνα, το πρόβλημα γίνεται οξύτερο: η αυξημένη θέρμανση και η πεσμένη θερμοκρασία δημιουργούν ένα κτυπητό ποτήρι ρύπανσης που μπλοκάρει πάνω από την πόλη. Τον Δεκέμβριο του 2025, η Αθήνα κατατάχθηκε για μια μέρα στις 15 πιο ρυπογόνες μεγαλοπόλεις του κόσμου.

---

Τα τζάκια, τα diesel και ο γηρασμένος στόλος
Η Ελλάδα κουβαλάει ένα στόλο οχημάτων που είναι ο παλαιότερος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η μέση ηλικία επιβατικού αυτοκινήτου στη χώρα έφτασε τα 17,8 χρόνια το 2025, με πολλά οχήματα να πληρούν πρότυπα εκπομπών Euro 3 ή ακόμα παλαιότερα. Στο οδικό δίκτυο της Αττικής, αυτά τα αυτοκίνητα αναπνέουν καυσαέρια της εποχής που κανείς δεν ήθελε να αγοράσει φίλτρα σωματιδίων. Και τα ηλεκτρικά οχήματα, αν και αυξάνονται, εξακολουθούν να αποτελούν μικρό ποσοστό που δεν μπορεί να αντισταθμίσει τον αρνητικό όγκο. Εκτός από τα οχήματα, σημαντική πηγή ρύπανσης παραμένουν τα ξυλόθερμα και τα τζάκια, που αναβίωσαν έντονα τα χρόνια της οικονομικής κρίσης και δεν έχουν υποχωρήσει πλήρως. Τα PM2.5 που παράγει η καύση ξύλου εμφανίζουν μάλιστα υψηλή οξειδωτική τοξικότητα, επιβαρύνοντας ιδιαίτερα τους πνεύμονες τους χειμερινούς μήνες. Στο μείγμα προστίθεται και η κίνηση του λιμανιού του Πειραιά, ένας από τους μεγαλύτερους επιβατικούς λιμένες της Μεσογείου, με τα πλοία να εκπέμπουν σε αδύναμες αντιρρυπαντικές συνθήκες.

 

Ένα πρόβλημα που δεν έχει σειρήνα
Η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν εκρήγνυται. Δεν ακούγεται, δεν φαίνεται με γυμνό μάτι τις περισσότερες μέρες, δεν διακόπτει το πρόγραμμα. Αυτό είναι το πρόβλημά της: εξαιτίας αυτής της αθορυβίας, υποτιμάται συστηματικά. Κι όμως, ο αέρας που αναπνέει ένας κάτοικος στο κέντρο της Αθήνας είναι σχεδόν τρεις φορές πιο ρυπαρός από αυτό που ο ΠΟΥ θεωρεί ασφαλές — κάθε μέρα, κάθε εποχή, κάθε χρόνο. Οι λύσεις υπάρχουν και δεν είναι μυστικό: ανανέωση του στόλου, επέκταση των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς, απαγόρευση ή φορολόγηση των ρυπογόνων συστημάτων θέρμανσης, έλεγχος των εκπομπών στον Πειραιά. Αυτό που λείπει δεν είναι η γνώση — είναι η ταχύτητα. Γιατί οι πνεύμονες των Αθηναίων δεν περιμένουν τον επόμενο προϋπολογισμό. 

Ποια είναι μερικά προβλήματα υγείας που σχετίζονται με την εισπνοή μολυσμένου αέρα στην Ελλάδα;

Καθώς πολλές από τις πόλεις που έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα παρουσιάζουν αρκετά υψηλές μετρήσεις ρύπανσης τα τελευταία χρόνια, ενδέχεται να προκύψουν ορισμένα αρνητικά προβλήματα υγείας ως αποτέλεσμα της υπερβολικής έκθεσης σε μολυσμένο αέρα, ιδίως για τις προαναφερθείσες ευάλωτες ομάδες, καθώς και ο τρόπος ζωής και η τοποθεσία που διαδραματίζουν ρόλο σε αυτούς τους κινδύνους, με όσους ζουν κοντά σε πολυσύχναστους δρόμους ή βιομηχανικές εγκαταστάσεις που εκπέμπουν μεγάλες ποσότητες ρύπανσης να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από όσους ζουν σε μια καθαρή παράκτια πόλη όπως η Κέρκυρα. Μερικοί από αυτούς τους κινδύνους για την υγεία θα περιλαμβάνουν βραχυπρόθεσμους κινδύνους, όπως ο καπνός από τα οχήματα και η καμένη οργανική ύλη που προκαλούν ερεθισμό στους βλεννογόνους, πυροδοτώντας αλλεργίες ή δερματικά εξανθήματα σε μικρά παιδιά ή σε άτομα με χημική ευαισθησία, καθώς και περιπτώσεις βήχα, λοιμώξεων του θώρακα ή αυξημένα ποσοστά κρίσεων άσθματος μεταξύ των πασχόντων. Άλλα πιο χρόνια ή μακροπρόθεσμα προβλήματα θα ήταν η ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα και άλλων αναπνευστικών ασθενειών, όπως η πνευμονία, το εμφύσημα και η βρογχίτιδα, οι οποίες εμπίπτουν όλες στην κατηγορία της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ).

Η ΕΕ έχει ήδη καταδικάσει την Ελλάδα
Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο και δεν αφορά μόνο τα PM2.5. Τον Φεβρουάριο του 2023, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταδίκασε την Ελλάδα για συστηματική παραβίαση της Οδηγίας 2008/50/ΕΚ για την ποιότητα του αέρα, ειδικά ως προς τις υπερβάσεις διοξειδίου του αζώτου (NO₂) στην Αθήνα. Η χώρα υποχρεώθηκε να εκπονήσει Επιχειρησιακό Σχέδιο Δράσης για την πρωτεύουσα, που περιλαμβάνει απόσυρση παλαιών οχημάτων, υπολογισμό τελών κυκλοφορίας βάσει εκπομπών CO₂ και ενίσχυση των ΜΜΜ. Στα σχέδια αυτά προστέθηκε πρόσφατα και υποχρεωτικός έλεγχος μικροσωματιδίων για τα diesel οχήματα κατά τον τεχνικό έλεγχο. Αρχή, αλλά καθυστερημένη. 

ΠΗΓΗ: https://www.iqair.com/world-air-quality-report

                                

                                                                    Ρωγμή στην ενημέρωση