"Καλώς τόνε το θεριστή"

 

 Ως γνωστόν ο Ιούνιος λέγεται και Θεριστής.

Από τα χρόνια τα παλιά μέχρι και τις μέρες μας ο Θερισμός ήταν μια μεγάλη και ξεχωριστή « γιορτή» για το κόσμο της υπαίθρου.  

Η προετοιμασία άρχιζε από τα τέλη Μαΐου για τους θεριστάδες. 

Και επειδή πολλά από τα έθιμα τα παλιά δεν υπάρχουν πια, θα κάνουμε μια σύντομη αναφορά, για να μαθαίνουν οι νεότεροι και να θυμούνται οι μεγαλύτεροι.  

Πολλές  λαϊκές ρήσεις και παροιμίες αποτυπώνουν σχεδόν πάντα με αλληγορικό τρόπο βιώματα και αλήθειες της ελληνικής κοινωνίας και της ελληνικής γης.

"Καλώς τόνε το θεριστή, όπου μας εγλιτώνει,

και με τα στάρια τα πολλά, το σπίτι μας φορτώνει".

«Θέλεις θέριζε και δένε,

θέλεις δένε και κουβάλα» 

«Ο Ιούνης θερίζει, ο Ιούλης αλωνίζει, ο Αύγουστος μετράει», έλεγαν στα χωριά.

 

                                                                            Φωτο: Μοναστηράκι Γορτυνίας Ν. Αρκαδίας

  

  

Έτσι θερίζανε τον Ιούνιο. 

 

 

Όχι με μηχανές, μα με χέρια ροζιασμένα και με την αγωνία αν το γέννημα θα φτάσει για όλο το χρόνο, να φάει η οικογένεια. 

Οι θεριστές, άνδρες και γυναίκες, μ’ ένα μαντήλι ή καπέλο στο κεφάλι και μια ζώνη στη μέση τους, για να μην υποφέρουν από το σκύψιμο, έμπαιναν πρωί – πρωί με τη δροσιά στο χωράφι, ο ένας πλάι στον άλλο. Μετά από 3- 4 κοψιές, ο θεριστής κρεμούσε το δρεπάνι στην πλάτη του, έπιανε με τα δυο του χέρια τα στάχυα που είχε στο έδαφος, τραβούσε 4-5 απ’ αυτά, τα πιο μακριά, τα έφερνε γύρω – γύρω από τα υπόλοιπα στη μέση του μικρού δέματος και τα έδενε πρόχειρα. Έτσι σχημάτιζε το χερόβολο, το άφηνε στο έδαφος πίσω του και συνέχιζε, για να κόψει κι άλλα στάχυα.

 

 

Θερισμός στο Σπάθαρι Γορτυνίας Ν. Αρκαδίας

 

 Ο θερισμός κρατούσε όλη μέρα, από το χάραμα ως τη δύση του ήλιου («ήλιο με ήλιο» όπως έλεγαν) και ήταν από τις πιο κουραστικές γεωργικές εργασίες. Είναι χαρακτηριστική η λαϊκή φράση «γυναίκα να μη γεννήσει, άνδρας να μη θερίσει κι άλογο να μην αλωνίσει», που αποτυπώνει τις πιο επώδυνες δοκιμασίες για τους ανθρώπους και τα ζώα. 

Στο τέλος της ημέρας, που τελείωνε η δουλειά, μάζευαν τα δεμάτια σε μεγάλους σωρούς και σχημάτιζαν τις θημωνιές, για να μην είναι σκορπισμένα και να μπορούν να τα σκεπάσουν με κάτι σε περίπτωση μιας ξαφνικής καλοκαιρινής βροχής.

 

Ο Ιούλης ήταν ο μήνας του αλωνίσματος. Για αυτό και τον έλεγαν στα χωριά, -ανάλογα με την περιοχή -Αλωνάρης, Αλωνευτής, Δευτερόλης, Δευτερογιούλης, Αηλιάς, Φουσκομηνάς, Χασκομηνάς. 

    

              Αλώνισμα και λίχνισμα του σιταριού 

                                                                                 Φωτο:  Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ)

 

 

Κάθε περιοχή της Ελλάδας είχε έθιμα και παραδόσεις για το αλώνισμα, όπως για παράδειγμα ότι δεν έπρεπε να έρθει στο αλώνι γυναίκα γνέθοντας με ρόκα γιατί «ήταν ξωτικιά και έδιωχνε τον άνεμο και δεν μπορούσαν να λιχνίσουν». Αλλού πίστευαν ότι το αλώνι ήταν άσυλο για τον νυχτοπερπατητή καθώς στοιχειό ή ξωτικό δεν έμπαινε μέσα στο αλώνι. 

 

Διαβάστε το ποίημα της Βασιλικής Μουργελά, από  τη Χώρα Γορτυνίας με τίτλο:

 “Ο Θεριστής παλαιά”: 

"Ιούνιος σών έφτασε, δρεπάνια ακονίστε

φορέσετε ρούχα της δουλειάς τον θερισμό αρχίστε .

 

Πλούσια να είναι τα σπαρτά, κριθάρι και σιτάρι

χερόβολα μια αγκαλιά , νοικοκυράς καμάρι.

 

Σε τέσα πάει το φαγητό στο τράστο το ψωμάκι

Και το θερμό με αφρολέξ βαστάει κρύο νεράκι .

 

Γυναίκες πιάνουν τον ρυθμό στήνουνε το τραγούδι

και το τσεμπέρι διακοσμούν αν βρουν κανά λουλούδι .

 

Κι όταν ο ήλιος κρύβεται και σούρουπο αρχίσει

η ομάδα με δυο θεριστές για το χωριό τραβάει.

 

Την άλλη μέρα καρτερούν ξανά να ανταμώσουν

με όρεξη και με δουλειά τον θέρο να τελειώσουν" .

  

Καλό μήνα και καλό καλοκαίρι με υγεία!

Επιμέλεια: Παναγιωτόπουλος Χρήστος 

                                                                                                              Ρωγμή στην ενημέρωση