ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ / Πεδίο του Άρεως: πάρκο ήπιας αναψυχής ή χώρος εκδηλώσεων;
ΦΩΤΟ: Η υδάτινη διαδρομή με τις νεροχελώνες είναι ένα από τα πολλά μικρά οικολογικά «διαμάντια» του πάρκου.
Η αντιπαράθεση για το πού σταματά η εύλογη αξιοποίηση ενός δημόσιου χώρου και πού ξεκινά η αλλοίωση του χαρακτήρα του, αναζωπυρώθηκε πρόσφατα με αφορμή την υπόθεση του Ζαππείου
. Οι αντιδράσεις για την παραχώρηση τμήματος των ιστορικών κήπων σε μεγάλη εμπορική διοργάνωση ανέδειξαν ένα ευρύτερο ερώτημα για το πώς διαχειρίζεται η Πολιτεία τους ελάχιστους ελεύθερους χώρους πρασίνου της Αθήνας και τελικά ποια είναι τα όρια ανάμεσα στην πρόσκαιρη εμπορική ή ψυχαγωγική χρήση ενός πάρκου και στη διατήρηση της φυσιογνωμίας του.Το ίδιο ερώτημα επιχειρεί να διερευνήσει το inside story και για το Πεδίον του Άρεως.
Σε μια πόλη όπου η καθημερινότητα γίνεται ολοένα και πιο αβίωτη –με την κίνηση, τον θόρυβο, τα καυσαέρια και τη διαρκή συρρίκνωση του δημόσιου χώρου– το Πεδίον του Άρεως αποτελεί μια σπάνια εξαίρεση – έναν χώρο όπου, έστω για λίγο, το αστικό τοπίο υποχωρεί και η φύση επανέρχεται.
«Ο άνθρωπος έφτιαξε τις πόλεις για να προστατευθεί από τη φύση. Σήμερα όμως αναζητά ξανά τη φύση μέσα στα πάρκα για να νιώσει περισσότερο άνθρωπος», λέει η Σταυρούλα Κατσογιάννη, Αρχιτέκτων Τοπίου, υποψήφια Διδάκτωρ Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου (ΠΕΕΓΕΠ).
ΦΩΤΟ: Τα συντριβάνια, η υδάτινη διαδρομή, το αναψυκτήριο «Γαρδένια» και ο
χώρος με τα νερά που αναβλύζουν από το έδαφος αποτελούν, ιδιαίτερα τους
καλοκαιρινούς μήνες, πόλο έλξης για μικρούς και μεγάλους.
Για τους κατοίκους των γύρω περιοχών, το Πεδίο αποτελεί ένα καθημερινό καταφύγιο πρασίνου στην καρδιά της Αθήνας. Από νωρίς το πρωί μέχρι αργά το βράδυ, το πάρκο είναι γεμάτο ζωή. Οικογένειες με μικρά παιδιά, ηλικιωμένοι που ξαποσταίνουν στα παγκάκια κάτω από τα δέντρα, δρομείς που κινούνται περιμετρικά, μικρές ομάδες ατόμων που χορεύουν, τεντώνονται ή κάνουν yoga και ασκήσεις στο γρασίδι, ποδηλάτες, παρέες νέων που κάνουν πικνικ, άνθρωποι κάθε ηλικίας που απλώς αναζητούν λίγη σκιά και ησυχία.
Δύο αιώνες συλλογικής μνήμης και ιστορίας
Πέρα από έναν σημαντικό πνεύμονα πρασίνου μέσα σε ένα από τα πιο πυκνοδομημένα σημεία της Αθήνας, το Πεδίον του Άρεως είναι ένας τόπος φορτισμένος με σχεδόν δύο αιώνες συλλογικής μνήμης και ιστορίας Πεδίο του Άρεως: Τόπος αναψυχής και βίας.
Από τα στρατιωτικά γυμνάσια της φρουράς των Αθηνών και τους στρατώνες του ιππικού στα χρόνια του Όθωνα, έως τις ιππικές δραστηριότητες του 19ου αιώνα, τα «Σκιαδικά» του 1859 –την πρώτη οργανωμένη νεανική κινητοποίηση του νεότερου ελληνικού κράτους– τις δημόσιες εκτελέσεις και τις πολιτικές συγκρούσεις που σημάδεψαν τον 20ο αιώνα, ο χώρος αυτός βρέθηκε διαχρονικά στο επίκεντρο της πόλης και των μεγάλων στιγμών της.
Αυτός ο ιδιαίτερος χαρακτήρας δεν θα μπορούσε να μην αποτυπώνεται κάπως και στο θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία του.
Χώρος «ήπιας αναψυχής»
Με έκταση περίπου 221.308 τ.μ., το Πεδίον του Άρεως ανήκει χωροταξικά στο Δημόσιο, ενώ διοικητικά, μετά την εφαρμογή του προγράμματος «Καλλικράτης» το 2011, περιήλθε στην αρμοδιότητα της Περιφέρειας Αττικής, η οποία έχει την ευθύνη για τη διαχείριση, τη συντήρηση και τη λειτουργία του, καθώς και για την εξέταση αιτημάτων παραχώρησης χώρων του.
Ο Κανονισμός Λειτουργίας των Πάρκων και Αλσών ΦΕΚ Β'/3939/8-11-2017 της Περιφέρειας Αττικής χαρακτηρίζει τα πάρκα ως «δημόσιους, κοινόχρηστους, ελεύθερους χώροι πρασίνου και ψυχαγωγίας». Απαγορεύει την παραχώρηση ολόκληρης της έκτασής τους, επιτρέπει μόνο υπό προϋποθέσεις την παραχώρηση επιμέρους χώρων και προβλέπει ότι κάθε χρήση απαιτεί προηγούμενη απόφαση των αρμόδιων οργάνων. Παράλληλα απαγορεύει κάθε δραστηριότητα που μπορεί να προκαλέσει φθορές στη βλάστηση και όχληση της πανίδας ή αλλοιώνει τον χαρακτήρα του πάρκου.
«Οι κήποι είναι τόποι ηρεμίας, γαλήνης, που συμβάλλουν στην ανθρώπινη επαφή και κυρίως στο να έρθει ο άνθρωπος πιο κοντά στη φύση, κάτι που είναι πάρα πολύ σημαντικό σήμερα. Αυτός είναι ο στόχος, όχι να γίνεται πανηγύρι μέσα στον κήπο», επισημαίνει η Κατσογιάννη.
Η ίδια λογική αποτυπώνεται και στην νομοθεσία. Σύμφωνα με τον ν. 998/1979, «στα πάρκα και τα άλση επιτρέπονται χρήσεις ήπιας αναψυχής και κοινωφελείς λειτουργίες», υπό την προϋπόθεση ότι δεν αναιρείται ο βασικός τους προορισμός. Αντίστοιχα, ο ν. 4269/2014 ορίζει ότι οι χώροι αστικού και περιαστικού πρασίνου προορίζονται πρωτίστως για τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και την αναψυχή των πολιτών, επιτρέποντας μόνο δραστηριότητες συμβατές με τον χαρακτήρα τους.
Η έννοια, επομένως, της «ήπιας αναψυχής» βρίσκεται στον πυρήνα της συζήτησης.
Πάρκο ή χώρος εκδηλώσεων;
Στην πράξη, ωστόσο, οι σύλλογοι που δραστηριοποιούνται εδώ και χρόνια στο πάρκο υποστηρίζουν ότι η ισορροπία αυτή έχει αρχίσει να μετατοπίζεται.
«Δεν είμαστε ενάντια σε κάθε εκδήλωση ή εμπορική δραστηριότητα. Τα πάρκα μπορούν να φιλοξενούν δράσεις αρκεί να τηρούνται κάποιοι κανόνες», λέει ο Διαμαντής. Κατά τον ίδιο, η εικόνα του πάρκου έχει αλλάξει αισθητά τα τελευταία χρόνια. «Παλιά γινόταν μία εκδήλωση τα Χριστούγεννα και μία το Πάσχα, άντε και καμιά ανθοκομική έκθεση. Τώρα οι εκδηλώσεις έχουν πολλαπλασιαστεί και χρονικά και χωρικά, καταλαμβάνουν σχεδόν ολόκληρο το πάρκο», σημειώνει.
Τώρα που ξεστήνεται το «Χωριό» είναι φανερές οι ουλές που του δημιούργησαν με πιο άμεσα εμφανείς την καταστροφή πρασίνου και υποδομών του Πάρκου. 
Πάρκο όμως δεν είναι μόνο το πράσινο. Είναι ένα οικοσύστημα που, στο μέτρο του δυνατού, προσομοιάζει τη φύση: δέντρα, θάμνοι, χορτάρι, πουλιά, ζώα, έντομα και ότι συνεργεί ώστε να λειτουργεί ως ζωντανός οργανισμός. Οι άνθρωποι είναι επισκέπτες. Έρχονται μόνοι ή σε παρέες, περπατούν, διαβάζουν, πίνουν ένα ρόφημα, γυμνάζονται. Τα παιδιά τρέχουν, παίζουν. Όλοι απολαμβάνουν τη σχετική ησυχία του πάρκου: τα κελαηδήματα των πουλιών, τη ζωή των φυτών, τη νέα ζωή της άνοιξης, τη δίψα του καλοκαιριού, τη μεστότητα του φθινοπώρου, τον κύκλο που κλείνει τον χειμώνα. Πάντα με σεβασμό στο οικοσύστημα. Ως αστικό πάρκο, δεν μπορεί να έχει την αγριότητα μιας πεδιάδας ή ενός βουνού. Διαθέτει υποχρεωτικά τις απολύτως απαραίτητες υποδομές για αστικούς επισκέπτες: αναψυκτήρια, συντριβάνια, γεωτρήσεις, πότισμα, ελεύθερους χώρους περιπάτου. Η λέξη-κλειδί, την οποία άλλωστε τονίζει και ο νόμος, είναι η ΗΠΙΟΤΗΤΑ. Εδώ χρειάζεται καθαρός και σταράτος λόγος:Δεν γίνεται να περιγράφουμε με ενθουσιασμό τις εκδηλώσεις με τα χιλιάδες άτομα, τις συνεχείς συναυλίες, τα έντονα φώτα από χιλιάδες λαμπάκια και τους εκατοντάδες προβολείς, αλλά να ενοχλούμαστε εκ των υστέρων επειδή πατήθηκε το πράσινο ή καταστράφηκαν παρτέρια ή «το παράκαναν». Αυτό είναι υποκρισία. Ή προστατεύουμε το οικοσύστημα του πάρκου με όλα όσα προσφέρει στη σωματική και ψυχική μας υγεία ή το αντιμετωπίζουμε ως ελεύθερο χώρο για έντονη ψυχαγωγία, επέκταση της πόλης μας όπως έχει εξελιχθεί. Και τα δύο μαζί δεν γίνεται. Ακούστηκε το επιχείρημα ότι «άρεσε στον κόσμο». Για πολλούς πράγματι ισχύει. Για πολλούς άλλους ήταν δυσάρεστο και εξέφρασαν έντονα την αντίθεσή τους. Στενοχωρημένοι ήταν και οι συστηματικοί επισκέπτες του Πάρκου που το κρατούν ζωντανό χειμώνα-καλοκαίρι. Δεν συζητάμε καν πόσο υπέφεραν οι ιδιαίτερα πυκνοκατοικημένες γύρω περιοχές από την κατάληψη κάθε πιθανής ή απίθανης θέσης στάθμευσης. Σε κάθε περίπτωση, όμως, μην ξεχνάμε ποιος είναι ο στόχος του Πάρκου. Υπάρχουν χώροι στην πόλη μας για παρόμοια «χωριά». Η πλατεία Δημαρχείου, η πλατεία Κλαυθμώνος ή ο χώρος του Ζάππειου είναι πολύ πιο κατάλληλοι. Απαιτείται άμεσα η, εδώ και πάνω από δυόμιση χρόνια εκκρεμής, σύνταξη της νέας Διαχειριστικής Μελέτης για το Πεδίο του Άρεως. Η προηγούμενη του 2019 ακυρώθηκε από το ΣτΕ τον Ιούνιο του 2023 κατόπιν προσφυγής του Συλλόγου μας και πολλών φίλων του Πάρκου. Η νέα μελέτη, η οποία οφείλει να εφαρμόζει τις επιταγές του ΣτΕ καθυστερεί. Μέχρι στιγμής πάνω από 2,5 χρόνια. Ο κανονισμός του Πάρκου στηριζόμενος σε αυτή τη μελέτη οφείλει:
να μην επιτρέπει πολυήμερες εκδηλώσεις
να θέτει αυστηρά όρια στην ηχορύπανση και τη φωτορύπανση, σαφώς χαμηλότερα από αυτά που ισχύουν στην υπόλοιπη πόλη, 
να παίρνει όλα τα αναγκαία μέτρα για την προστασία του οικοσυστήματος, πανίδας και χλωρίδας. Οι απόψεις και ο ενθουσιασμός από τους αρμοδίους για την προστασία του Πάρκου για μαζική προσέλευση επισκεπτών, λένε πάνω από ένα εκατομμύριο, είναι λαϊκίστικες και αγνοούν εσκεμμένα την πραγματικότητα της Αθήνας και πόσο έντονη γίνεται η έλλειψη Πάρκων και χώρων πράσινου. Αυτή είναι μια ανάγκη που πρώτοι απ’ όλους οφείλουν να υιοθετήσουν οι αρμόδιες αρχές. Απέχουν ακόμη, αλλά είμαστε βέβαιοι ότι η προσπάθειά μας, με τον χρόνο, θα φέρει αποτέλεσμα. Το Πεδίο του Άρεως είναι θησαυρός. Πρέπει να μπορούν να το απολαμβάνουν όλοι οι κάτοικοι της πόλης και όλοι οι επισκέπτες της, με έναν και μόνο όρο: τον σεβασμό του χώρου.
Όσοι ζούμε κοντά, όσοι έχουμε μνήμες από το Πεδίο του Άρεως, έχουμε αυτό το καθήκον: Για το καλό όλων μας, και όσων θα ακολουθήσουν
ΦΩΤΟ/ [Πηγή: Σύλλογος «Πεδίον του Άρεως ΤΟ ΠΑΡΚΟ ΜΑΣ»]Για τους συλλόγους, το ζήτημα δεν είναι μόνο ποσοτικό αλλά και ποιοτικό. Υποστηρίζουν ότι η έκταση των προσωρινών εγκαταστάσεων αλλοιώνει την εμπειρία του ίδιου του χώρου. «Έγιναν φαραωνικές εκδηλώσεις. Μας έβαλαν γύρω γύρω στο πάρκο πανό και ουσιαστικά όποιος περνούσε απ' έξω έβλεπε τα πανό και όχι τα δέντρα. Οι εγκαταστάσεις είχαν κρύψει μέχρι και το άγαλμα του Κωνσταντίνου. Υπήρχε μάλιστα συνεχής ηχητική προβολή όλη την ημέρα, με διαφημιστικά μηνύματα για την χορηγό εταιρεία», θυμάται ο Διαμαντής.
«Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η εμπορική δραστηριότητα. Υπάρχουν εκδηλώσεις που παράγουν ιδιωτικό κέρδος εις βάρος του δημόσιου χώρου και εις βάρος της ποιότητας του δημόσιου χώρου. Όταν ο πολίτης καλείται να πληρώσει για να συμμετάσχει ή να αγοράσει κάτι, μιλάμε ξεκάθαρα για εμπορική δραστηριότητα», σημειώνει η Κατσογιάννη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις ήταν η έκθεση αυτοκινήτων που φιλοξενήθηκε στο πάρκο των περασμένο Οκτώβριο. «Πολυτελή αμάξια τελευταίας γενιάς, μέσα στο πάρκο, πάνω σε πράσινη μοκέτα στον διάδρομο. Είναι δυνατόν;», αναρωτιέται ο Καλατζής.
Από την άλλη, στόχος της Περιφέρειας Αττικής είναι το Πεδίον του Άρεως να αποτελέσει έναν «ανοιχτό χώρο πολιτισμού και κοινωνικοποίησης», όπου οι εκδηλώσεις θα λειτουργούν ως μέσο επανασύνδεσης των πολιτών με το πάρκο.
Ωστόσο, τα όρια μεταξύ ενίσχυσης της δημόσιας ζωής και μεταβολής του χαρακτήρα ενός πάρκου, είναι λίγο θολά. Ή μήπως όχι;
Κατηγορίες Δραστηριοτήτων
Από τον Κανονισμό Λειτουργίας Πάρκων και Αλσών της Περιφέρειας και ειδικότερα από τις αποφάσεις καθορισμού των τελών χρήσης προκύπτουν οι κατηγορίες δραστηριοτήτων για τις οποίες προβλέπεται παραχώρηση χώρων έναντι οικονομικού ανταλλάγματος:
κινηματογραφήσεις από επαγγελματίες
μικρές ιδιωτικές εκδηλώσεις
χρήση του Αττικού Θεάτρου και του κυλικείου του
διοργάνωση εκθέσεων επαγγελματιών και συλλόγων τους.
Από τα παραπάνω δεν προκύπτει ρητή αναφορά σε άλλες κατηγορίες εκδηλώσεων, όπως συναυλίες ή μουσικές διοργανώσεις.
To πράσινο και η φθορά που μένει πίσω
Αν οι κάτοικοι θεωρούν ότι οι εκδηλώσεις έχουν αυξηθεί σε συχνότητα και κλίμακα, το βασικότερο ζήτημα που θέτουν αφορά τις επιπτώσεις που αφήνουν πίσω τους. Όπως υποστηρίζουν, η μεγαλύτερη πίεση ασκείται στους ίδιους τους χώρους πρασίνου, οι οποίοι καλούνται να αντέξουν χιλιάδες επισκέπτες και μεγάλες προσωρινές εγκαταστάσεις για ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες.
ΦΩΤΟ/[Πηγή: Σύλλογος «Πεδίον του Άρεως ΤΟ ΠΑΡΚΟ ΜΑΣ»]
«Η καταπάτηση του πρασίνου είναι συνεχής. Όταν συγκεντρώνονται χιλιάδες άνθρωποι στα ίδια σημεία, το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο. Το γρασίδι και οι φυτεύσεις δεν αντέχουν τέτοια χρήση», λέει ο Καλατζής.
Και πράγματι, κατά τη διάρκεια μεγάλων διοργανώσεων, μεγάλα τμήματα του πάρκου καταλαμβάνονται από περίπτερα, καντίνες και λοιπές προσωρινές εγκαταστάσεις. Ακόμη και όταν οι κατασκευές δεν τοποθετούνται πάνω στο γρασίδι, η συγκέντρωση χιλιάδων ανθρώπων οδηγεί αναπόφευκτα σε φθορά του εδάφους και της βλάστησης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, σύμφωνα με τους κατοίκους, ήταν η πρόσφατη διοργάνωση της ενός radio station. Ύστερα από παρέμβαση των συλλόγων στη Διεύθυνση Δασών, ορισμένες εγκαταστάσεις που είχαν αρχικά τοποθετηθεί πάνω σε χώρους πρασίνου μετακινήθηκαν, ενώ αποσύρθηκε και ένα από τα σημεία πώλησης αλκοόλ.
ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΠΡΑΣΙΝΟ, ΦΥΤΕΥΟΥΝ… ΜΠΙΤΣ ΜΠΑΡ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟΝ ΤΟΥ ΑΡΕΩΣΠΗΓΗ: Επιμένουμε Πεδίο του Αρεως
Για τους κατοίκους, όμως, αυτό δεν έλυσε το πρόβλημα. «Και τι έγινε που τελικά μετακινήθηκε η κατασκευή; Όλος ο κόσμος ήταν στο πράσινο», λέει ο Δημήτρης Τσιαμπούρης, γραμματέας του συλλόγου «Επιμένουμε Πεδίο του Άρεως». «Όταν πατάνε το γρασίδι επί 17 ημέρες 300-400 άτομα, δεν γίνεται να μη διαλυθεί». Σύμφωνα με τον ίδιο, το ζήτημα δεν είναι μόνο πού τοποθετούνται οι εγκαταστάσεις, αλλά και πώς γίνεται η διαχείριση της κίνησης των επισκεπτών. «Σε συναυλία με 2.000 ή 3.000 άτομα, όπως η τελευταία, το μουσικό φεστιβάλ που πραγματοποιήθηκε, ο κόσμος δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στο πλακόστρωτο. Γι' αυτό θα έπρεπε να υπάρχουν σαφή όρια κίνησης ώστε να προστατεύονται οι πιο ευαίσθητες επιφάνειες».
«Οι ρίζες των δέντρων και των φυτών χρειάζονται οξυγόνο και νερό για να αναπτυχθούν», εξηγεί η Κατσογιάννη. «Τα συστατικά του χώματος, όπως η άργιλος και η άμμος, πιέζονται με αποτέλεσμα να μην μπορεί να κυκλοφορήσει ούτε αέρας ούτε νερό προς το ριζικό σύστημα και το χώμα καταλήγει να γίνεται σαν τσιμέντο».
«Στις αποφάσεις αναφέρεται ρητά ότι δεν επιτρέπεται να πραγματοποιούνται δραστηριότητες σε χώρους πρασίνου ή βλάστησης. Το θέμα είναι ότι αυτό στην πράξη δεν εφαρμόζεται», λέει ο Καλατζής, επισημαίνοντας ότι στις παραχωρήσεις, οι διοργανωτές δεσμεύονται ότι θα προστατεύσουν το πράσινο και θα περιορίσουν τις επιπτώσεις, όμως απουσιάζουν τα εργαλεία που θα τους ελέγξουν.
«Οι όροι μπορεί να είναι πολύ ωραίοι, αλλά δεν υπάρχει κανείς να ελέγξει αν τηρούνται», λέει. Ως παράδειγμα αναφέρει πρόσφατη παραχώρηση για εκδήλωση
, στην οποία προβλέπονταν σκηνές, περίπτερα, καντίνες και άλλες εγκαταστάσεις, χωρίς όμως να υπάρχει αναλυτικό σχεδιάγραμμα. «Πώς είναι δυνατόν να κάνεις παραχώρηση χώρων του πάρκου χωρίς εγκεκριμένο σχεδιάγραμμα που να δείχνει που θα στηθούν οι διάφορες εγκαταστάσεις και που θα κάθεται ο κόσμος; Είναι απόλυτα αυθαίρετο αυτό».Σύμφωνα με την Κατσογιάννη, «κάθε διοργανωτής θα πρέπει να υποβάλει ένα σχέδιο που θα αναφέρει τι είδους εκδήλωση προγραμματίζεται, πόσο θα διαρκέσει, πόσοι αναμένεται να είναι οι συμμετέχοντες –αυτό είναι πολύ σημαντικό–, ποιους χώρους θα καταλάβουν, ποιες διαδρομές θα χρησιμοποιήσουν, τι οχήματα θα χρησιμοποιηθούν για να μεταφέρουν υλικά – έχουμε δει πολλές φορές να καρφώνουν καλώδια πάνω στα δέντρα για να φωτίζουν τον χώρο που γίνεται η εκδήλωση, κάτι που είναι τελείως απαράδεκτο».
Η ηχορύπανση
«Το Πεδίον του Άρεως δεν είναι συναυλιακός χώρος», λέει ο Διαμαντής. «Ο κόσμος έρχεται να περπατήσει, να ακούσει τα πουλιά, να καθίσει στη σκιά, να διαβάσει ένα βιβλίο. Όχι να ακούει μουσική επί ώρες σε ένταση συναυλίας».
Εξίσου έντονη είναι η συζήτηση για το κατά πόσο πολυήμερες μουσικές διοργανώσεις με μεγάφωνα και ενισχυτές που φτάνουν αρκετά υψηλές συχνότητες ήχου, μπορούν να θεωρηθούν συμβατές με την έννοια της «ήπιας αναψυχής» που προβλέπει η νομοθεσία για έναν δημόσιο χώρο πρασίνου.
«Το πάρκο είναι ένας χώρος ηρεμίας. Αν θέλω να πάω σε μια συναυλία, θα πάω σε συναυλία. Αν θέλω να πάω σε έναν αγώνα μπάσκετ, θα πάω σε έναν αγώνα μπάσκετ. Αλλά αν θέλω ηρεμία, πού θα πάω; Θα κλείσω ερμητικά τα τζάμια για να μην ακούω τον έξω θόρυβο ή θα έρθω σε ένα μέρος όπου ο θόρυβος της πόλης είναι περιορισμένος;», λέει ο Ευάγγελος Κοσμίδης, μέλος του συλλόγου «Επιμένουμε Πεδίο». «Αν προσέξετε, θα ακούσετε την Αλεξάνδρας, αλλά ο ήχος είναι φιλτραρισμένος, δεν είναι το ίδιο με το να ανοίξεις το παράθυρό σου στην Αλεξάνδρας και να έχεις όλο τον θόρυβο και την κίνηση μπροστά σου. Μπορώ να δεχτώ μια μουσική δραστηριότητα, αλλά όχι μια μουσική που ξεπερνά κάθε λογική».
Αν και η νομοθεσία δεν ορίζει με ακρίβεια τι σημαίνει «ήπια αναψυχή», οι κάτοικοι υποστηρίζουν πως όταν μια μουσική εκδήλωση φτάνει ή και ξεπερνά τα επίπεδα ήχου που επιτρέπονται σε κλειστούς χώρους διασκέδασης, είναι δύσκολο να θεωρηθεί συμβατή με τον χαρακτήρα ενός δημόσιου χώρου πρασίνου.
«Δεν ξέρουμε ακριβώς τι σημαίνει “ήπιο”. Είναι 50; 60 ντεσιμπέλ; Δεν το ορίζει η νομοθεσία. Όταν όμως πάμε πάνω από 80 ντεσιμπέλ, που είναι το όριο σε ένα κατάστημα μουσικής, έναν χώρο δηλαδή που η δουλειά του είναι η μουσική, δεν μπορεί μέσα στο πάρκο να είναι παραπάνω. Μπορεί δηλαδή να μην ξέρουμε ακριβώς τι θα πει “ήπιο”, αλλά ξέρουμε τουλάχιστον τι δεν είναι», λέει ο Κοσμίδης.
Η ηχορύπανση αποτέλεσε ένα από τα βασικά σημεία τριβής κατά τη διάρκεια της 16ήμερης μουσικής εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε το περασμένο διάστημα. Ύστερα από παρέμβασή των συλλόγων στη Διεύθυνση Δασών πραγματοποιήθηκε συνάντηση με εκπροσώπους της διοργάνωσης και της διοίκησης του πάρκου, κατά την οποία οι διοργανωτές δεσμεύτηκαν ότι η μουσική δεν θα υπερέβαινε τα 50 dB, δέσμευση που διαβιβάστηκε και εγγράφως από τη διοίκηση του πάρκου.
Οι κάτοικοι, ωστόσο, αναφέρουν ότι κατέγραψαν με εφαρμογές κινητών τηλεφώνων στάθμες ήχου που έφταναν ακόμη και τα 95-110 dB κατά τις βραδινές ώρες. «Αν όλη η ιστορία ήταν για δύο μέρες, δεν θα δημιουργούσαμε θέμα. Είναι ενοχλητικό, αλλά δεν θα μπαίναμε σε αυτή τη διαδικασία», λέει ο Τσιαμπούρης. «Όταν όμως γίνεται για 16 συνεχόμενα βράδια, θα πρέπει να υπάρχει ένα όριο. Η Αθήνα είναι ένα απέραντο διασκεδαστήριο. Είναι ανάγκη να γίνει και το τελευταίο πάρκο που έχουμε χώρος διασκέδασης;».
«Οι επιπτώσεις δεν αφορούν μόνο τους ανθρώπους. Αφορούν και τα πουλιά τα έντομα, όλη την πανίδα του πάρκου. Στο National Park Service της Αμερικής που είναι κρατική υπηρεσία, αναφέρει ότι υπάρχουν πάνω από 800 επιστημονικές μελέτες, οι οποίες περιγράφουν τους τρόπους με τους οποίους ο θόρυβος δημιουργεί προβλήματα και στους ανθρώπους και στην άγρια ζωή», λέει ο Κοσμίδης.
Ελλείψει διαχειριστικής μελέτης
Πίσω όμως από τις επιμέρους διαφωνίες για τις εκδηλώσεις, οι κάτοικοι θεωρούν ότι υπάρχει ένα βαθύτερο θεσμικό κενό: η απουσία εγκεκριμένης Διαχειριστικής Μελέτης.
Το 2023 το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε
την προηγούμενη μελέτη, κρίνοντας ότι δεν είχε προηγηθεί η προβλεπόμενη περιβαλλοντική αξιολόγηση ούτε είχε εξεταστεί συνολικά κατά πόσον οι υφιστάμενες και οι μελλοντικές χρήσεις είναι συμβατές με τον κοινόχρηστο και δασικό χαρακτήρα του πάρκουΣτο επίκεντρο της απόφασης βρέθηκε και το Θέατρο Άλσος, η λειτουργία του οποίου είχε αποτελέσει αντικείμενο πολυετών δικαστικών προσφυγών
από συλλόγους κατοίκων, με το ΣτΕ να κρίνει ότι ουδέποτε είχε αδειοδοτηθεί περιβαλλοντικά. Παράλληλα, το δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η λειτουργία χώρων δημόσιων θεαμάτων διαφέρει ουσιωδώς από τις δραστηριότητες ήπιας αναψυχής που αποτελούν τον βασικό προορισμό ενός μητροπολιτικού πάρκου.
φΦΩΤΟ:Η είσοδος του θεάτρου Άλσος.
Η Διαχειριστική Μελέτη είναι το βασικό εργαλείο που θα όριζε ποιες δραστηριότητες επιτρέπονται, σε ποια σημεία, με ποιες προϋποθέσεις και μέχρι ποιο βαθμό.
«Μπορείς να έχεις φεστιβάλ και με 150 dB θόρυβο. Δεν λέμε όχι. Αλλά όποτε θέλει ο καθένας, όσο θέλει και με όποια ένταση θέλει; Κάποιοι κανόνες δεν πρέπει να υπάρχουν;»
Η Κατσογιάννη σημειώνει ότι η φέρουσα ικανότητα ενός πάρκου είναι αντικείμενο μελέτης. «Θα πρέπει στη διαχειριστική μελέτη να αποτελεί κεφάλαιο αυτό. Να μετρήσεις τα μονοπάτια, τα ξέφωτα, να χαρτογραφήσεις τις ευάλωτες ζώνες. Δεν είναι το ίδιο για όλα τα πάρκα. Άλλη φέρουσα ικανότητα έχει ο Εθνικός Κήπος και άλλη το Νιάρχος, γιατί έχει να κάνει με το πώς είναι διαμορφωμένος ο χώρος».
Τι απαντά η Περιφέρεια
Η Περιφέρεια Αττικής στην απάντηση που έστειλε στο inside story
επιβεβαιώνει ότι «δεν υφίσταται μέχρι σήμερα ενιαίο θεσμοθετημένο πρωτόκολλο ή κανονισμός που να ρυθμίζει συνολικά τις παραχωρήσεις». «Κάθε αίτημα εξετάζεται αυτοτελώς, βάσει των πραγματικών περιστατικών, των γνωμοδοτήσεων των αρμόδιων υπηρεσιών και των προϋποθέσεων που απορρέουν από το ισχύον νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο».Διευκρινίζει ότι δεν προβλέπεται αυτοτελής περιβαλλοντική αξιολόγηση για κάθε παραχώρηση εκδήλωσης, αλλά η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος ενσωματώνεται στη διοικητική αξιολόγηση κάθε αιτήματος. Αναφέρει ακόμη ότι, ανάλογα με το είδος της εκδήλωσης, οι διοργανωτές υποχρεούνται να καταθέτουν σχέδιο χωροθέτησης, στο οποίο αποτυπώνονται οι προσωρινές εγκαταστάσεις, όπως σκηνές, περίπτερα, καντίνες και λοιπές υποδομές. Παράλληλα, σημειώνει ότι η Διεύθυνση Πάρκων και Αλσών είναι αρμόδια για την παρακολούθηση της τήρησης των όρων πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εκδήλωση.
Ωστόσο, οι απαντήσεις της Περιφέρειας αφήνουν ορισμένα ζητήματα ανοιχτά. Στο σκέλος των οικονομικών, αναφέρει ότι για «εμπορικές εκθέσεις και αντίστοιχες δραστηριότητες» προβλέπεται τέλος χρήσης έως 100 ευρώ ημερησίως στο Πεδίον του Άρεως. Η διατύπωση αυτή είναι ευρύτερη από εκείνη του ισχύοντος Κανονισμού, ο οποίος αναφέρεται συγκεκριμένα σε «εκθέσεις επαγγελματιών και συλλόγων τους».
Διευκρινίζει ακόμη ότι τα έσοδα από τις παραχωρήσεις εισρέουν στον γενικό προϋπολογισμό της Περιφέρειας και δεν δεσμεύονται ειδικά για έργα συντήρησης ή αναβάθμισης του ίδιου του πάρκου.
Στο αίτημα του inside story να δοθούν συγκεντρωτικά στοιχεία για όλες τις παραχωρήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στο Πεδίον του Άρεως από το 2020 έως σήμερα, με τους διοργανωτές, το οικονομικό αντάλλαγμα και το αντικείμενο κάθε εκδήλωσης, η Περιφέρεια παρέπεμψε στη Διαύγεια, χωρίς να αποστείλει συγκεντρωτικό κατάλογο. Αντίστοιχα, για τις χορηγίες και τις δωρεές που έχουν πραγματοποιηθεί στο πάρκο επικαλέστηκε την ύπαρξη περιπτώσεων που ενδέχεται να καλύπτονται από όρους εμπιστευτικότητας.
Ιστορικοί κήποι
Για την Κατσογιάννη, η ιστορική διαδρομή του Πεδίου του Άρεως, όπως και άλλων χώρων της Αθήνας, δείχνει ότι χρειάζεται ένα διαφορετικό μοντέλο προστασίας.
«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το Πεδίον του Άρεως χαρακτηρίστηκε ως «κήπος» και εντάχθηκε to 1887 στο σχέδιο πόλης. Η δημιουργία του ξεκίνησε ουσιαστικά τη δεκαετία του 1930 και ολοκληρώθηκε γύρω στο 1939-1940. Πέρασε καλές και κακές περιόδους. Το 2008 ξεκίνησε μια νέα βιοκλιματική ανάπλαση, από τον αρχιτέκτονα Αλέξανδο Τομπάζη, που παραδόθηκε το 2010, χωρίς βέβαια να έχει ολοκληρωθεί. Γιατί αναφέρομαι στην ιστορία; Γιατί αυτό όπως και το Ζάππειο, όπως και ο Εθνικός Κήπος, είναι χώροι οι οποίοι θα πρέπει κατά την άποψή μου να χαρακτηριστούν ως ιστορικά πάρκα/ιστορικοί κήποι. Μέσω αυτού του χαρακτηρισμού θα μπορέσουν και να προστατευτούν», αναφέρει.«Με βάση και τη “Χάρτα της Φλωρεντίας THE FLORENCE CHARTER 1981 | ICOMOS ” που μιλάει για τους ιστορικούς κήπους και πώς τους διαχειρίζεσαι».
Η Χάρτα της Φλωρεντίας
Η Χάρτα της Φλωρεντίας THE FLORENCE CHARTER 1981 | ICOMOS (1982) είναι το διεθνές κείμενο αρχών που προστατεύει τους ιστορικούς κήπους. Ορίζει τον ιστορικό κήπο ως μνημείο ζωντανής αρχιτεκτονικής που συνδυάζει φυτά και φύση. Περιλαμβάνει κανόνες για τη συντήρηση, αποκατάσταση και επίσκεψη των ιστορικών αυτών χώρων πρασίνου.
«Ένας κήπος δεν αποτελείται μόνο από φυτά, αλλά ενσωματώνει στοιχεία άλλων εποχών που αξίζει να διατηρηθούν και να περάσουν στις επόμενες γενιές. Όπως προστατεύουμε και θαυμάζουμε σήμερα τα νεοκλασικά κτίρια, έτσι θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε και τους ιστορικούς κήπους» λέει η Κατσογιάννη.
Ως «ιστορικός» έχει χαρακτηριστεί ο Εθνικός Κήπος. «Ο Εθνικός Κήπος, έχει και αυτός πάρα πολύ κόσμο, αλλά οι δράσεις που γίνονται είναι ξεκάθαρα “ήπιες”. Μικρές ομάδες που κάνουν πιλάτες, βραδιές κλασικής μουσικής, εκπαιδευτικές δραστηριότητες για παιδιά κ.ά. Μάλιστα ο κόσμος κάθεται είτε στο γκαζόν, είτε σε καρεκλίτσες που ο ίδιος φέρνει. Αυτές είναι οι ήπιες δραστηριότητες, δεν είναι να πάω να κάνω συναυλία».
Το ερώτημα ίσως να μην είναι αν πρέπει να γίνονται εκδηλώσεις μέσα στο πάρκο, αλλά αν και πώς μπορούν να συνυπάρξουν με τον χαρακτήρα του. Με το ίδιο δίλημμα να εμφανίζεται όλο και συχνότερα στους δημόσιους χώρους της Αθήνας, η υπόθεση ξεπερνά τα όρια του Πεδίου, και όσο δεν υπάρχουν σαφείς κανόνες, η συζήτηση δύσκολα θα κλείσει.
Δεν υπάρχουν σχόλια