ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ: 27 Σεπτεμβρίου 1941 ιδρύθηκε το ΕΑΜ, η μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση κατά την διάρκεια της κατοχής

Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)  ιδρύθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1941 στην κατεχόμενη Αθήνα (σε σπίτι στην περιοχή της Νεάπολης Εξαρχείων).  

        

Η πρωτοβουλία για να δημιουργηθεί το ΕΑΜ ανήκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας και συμμετείχαν και άλλα αριστερά και προοδευτικά κόμματα:

ΚΚΕ (Κομμουνιστικό Kόμμα Ελλάδας)

ΣΚΕ (Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας)

ΑΚΕ (Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας)

ΕΛΔ (Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας)

Από το ΚΚΕ ο Λευτέρης Αποστόλου, ο Χρήστος Χωμενίδης από το ΣΚΕ, ο Ηλίας Τσιριμώκος από την ΕΛΔ και ο Απόστολος Βογιατζής από το ΑΚΕ, οι οποίοι συνυπέγραψαν την ιδρυτική διακήρυξη του ΕΑΜ. Τα αστικά κόμματα  αρνήθηκαν να συμμετέχουν. 

 Πριν από τη σύσκεψη της 27ης Σεπτεμβρίου του 1941 για την συγκρότηση  του ΕΑΜ εμφανίστηκαν σε διάφορες περιοχές της χώρας μας αντιστασιακές οργανώσεις.

Ήδη από τον Απρίλιο του 1941 είχαν συγκροτηθεί στην Αθήνα η ομάδα Δημοκράτης και στη Μακεδονία, σε συνεργασία με στρατιωτικά στελέχη, η ομάδα Ελευθερία. Στις 21 Μαΐου 1941 από τους δραπέτες κομμουνιστές δημιουργήθηκε η Εθνική Αλληλεγγύη ως οργάνωση αρωγής και είχε πανελλαδικό χαρακτήρα. Στις αρχές του Ιούνη του 1941 συγκροτήθηκαν σε ημιστρατιωτική βάση οι ομάδες Ιερός Λόχος στη δυτική Θράκη, καθώς και ομάδες εφόδου στη δυτική Θεσσαλία. 

Στις 2 Ιουνίου ιδρύθηκε στα Γιάννενα το Πατριωτικό Μέτωπο και στις 15 Ιουνίου η Νέα Φιλική Εταιρεία στην Καλαμάτα. Την ίδια περίοδο, στην Κρήτη συγκροτήθηκε το Παγκρήτιο Αντιστασιακό Μέτωπο (ΠΑΜ), το οποίο αργότερα προσχώρησε στο ΕΑΜ.

Στις 16 Ιουλίου 1941, κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Ελλάδας, σε μια προσπάθεια ανασυγκρότησης του εργατικού και συνδικαλιστικού κινήματος υπογράφεται το συμφωνητικό ίδρυσης του Εργατικού Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΕΑΜ) το οποίο θα συγκροτήσουν αρχικά η Ενωτική ΓΣΕΕ, με εκπρόσωπο τον Κ. Λαζαρίδη και η ΓΣΕΕ, ενώ τον Σεπτέμβριο θα προσχωρήσουν και τα ανεξάρτητα συνδικάτα με γραμματέα των Δ. Στρατή. Στόχος του ήταν η οργάνωση των εργαζομένων και η αντίσταση στην Κατοχή, καθώς και η αντιμετώπιση των προβλημάτων επιβίωσης και εργασίας. 

Στις αρχές του Σεπτέμβρη του 1941, συνήλθε η 7η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ, όπου εκτίμησε πως στην Ελλάδα επικρατούσε όπως και στην Ευρώπη αντιφασιστικός αναβρασμός, ο οποίος ωστόσο δεν είχε πάρει πλατιές διαστάσεις λόγω της καθυστέρησης στη συγκρότηση ενός εθνικού απελευθερωτικού μετώπου. Στο πλαίσιο αυτό, το ΚΚΕ πρόκρινε, παράλληλα με την παράνομη δουλειά, την ανάληψη πλατιάς, εξωστρεφούς δράσης για τη συσπείρωση των «εθνικών δυνάμεων» σε ένα εθνικοαπελευθερωτικό μέτωπο.

Υπό αυτό το πρίσμα απευθύνθηκε εκ νέου στις ηγετικές προσωπικότητες του αστικού κόσμου (Θ. Σοφούλη, Π. Κανελλόπουλο, Γ. Παπανδρέου, Γ. Καφαντάρη) και τους πρότεινε να αναλάβουν ηγετικούς ρόλους σε ένα τέτοιο σχήμα. Εκείνοι όμως αρνήθηκαν ή απέφυγαν, ενώ ο Στ. Γονατάς χαρακτήρισε την ένοπλη αντίσταση «τρέλα» και απείλησε με «τσάκισμα της ανταρσίας» από αξιωματικούς οπαδούς του Πλαστήρα, ακόμη κι αν επρόκειτο να χυθεί αδελφικό αίμα. Τα μόνα κόμματα που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του ΚΚΕ, ήταν το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΣΚΕ), το Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας (ΑΚΕ) και η Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας (ΕΛΔ).   

  

 

     

Το ΕΑΜ ήταν η μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι τρεις κεντρικοί στόχοι του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ), όπως διατυπώθηκαν στο ιδρυτικό του κείμενο στις 27 Σεπτεμβρίου 1941, ήταν οι εξής:

• Η απελευθέρωση του έθνους: Η οργάνωση του αγώνα για την αποτίναξη του ζυγού των τριών δυνάμεων Κατοχής (Γερμανίας, Ιταλίας και Βουλγαρίας) και η αποκατάσταση της εθνικής ανεξαρτησίας.
Η κατοχύρωση της λαϊκής κυριαρχίας: Η διατήρηση και η προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων του ελληνικού λαού, ώστε μετά την απελευθέρωση να μπορεί να αποφασίσει ο ίδιος ελεύθερα για τη μορφή του πολιτεύματός του.
Ο σχηματισμός προσωρινής κυβέρνησης: Η συγκρότηση μιας προσωρινής κυβέρνησης αμέσως μετά την εκδίωξη των κατακτητών, η οποία θα προκήρυσσε εκλογές για Συντακτική Εθνοσυνέλευση. Οι στόχοι αυτοί συμπυκνώνονταν στο σύνθημα «λαοκρατία».

 

 Τον Φεβρουάριο του 1942 ιδρύθηκε το ένοπλο σκέλος του ΕΑΜ , ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός  (ΕΛΑΣ), με στόχο τη διεξαγωγή ανταρτοπόλεμου ενάντια στις δυνάμεις κατοχής.Η δράση του οδήγησε στην απελευθέρωση ορισμένων ορεινών περιοχών που ονομάστηκαν Ελεύθερη Ελλάδα. Τη διοίκηση τους ανέλαβε η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωση (ΠΕΕΑ).

Τον Φεβρουάριο του 1943 ιδρύθηκε η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ) που αποτελούσε την πτέρυγα νεολαίας του ΕΑΜ. Το φθινόπωρο του 1944 ο ΕΛΑΣ αποτελούσε τη μαζικότερη αντάρτικη οργάνωση της κατεχόμενης Ελλάδας. 

Τον Δεκέμβριο του 1944 οι υπουργοί του ΕΑΜ ήρθαν σε σφοδρή ρήξη με τους υπόλοιπους υπουργούς της Κυβέρνησης λόγω έντονων διαφωνιών σε ποικίλα θέματα, όπως η τιμωρία των δοσίλογων και ο αφοπλισμός των αντάρτικων στρατών, γεγονός που οδήγησε στην παραίτηση τους στις 2 Δεκεμβρίου. Στις 3 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε  στην Αθήνα φιλο-ΕΑΜικό συλλαλητήριο το οποίο κατεστάλη βίαια. Το γεγονός αυτό οδήγησε σε ένοπλη σύγκρουση μεταξύ του ΕΛΑΣ και βρετανικών και κυβερνητικών δυνάμεων,γνωστά ως Δεκεμβριανά 1944. 

Μετά την ήττα του ΕΛΑΣ στα Δεκεμβριανά, υπεγράφη τον Φεβρουάριο του 1945 η  συμφωνία της Βάρκιζας την οποία ακολούθησε ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ. Στη συνέχεια η κυβερνητικές δυνάμεις της δεξιάς, τα σώματα ασφαλείας, παραστρατιωτικές οργανώσεις, όπως η οργάνωση Χ εξαπέλυσαν μαζική βία εναντίων αριστερών που ονομάστηκε Λευκή Τρομοκρατία.

Τα μέλη των ΕΑΜικών οργανώσεων και φίλα προσκείμενοι πολίτες εξορίστηκαν και βίωσαν έντονη πολιτική καταστολή κατά την περίοδο 1945-1974.

 Το γιατί τελικά δεν νίκησε το μεγαλύτερο λαϊκό κίνημα που αναπτύχθηκε στην Ελλάδα κατά τον 20ό αιώνα, έχει πολλές πλευρές, που ακόμη και σήμερα  αποτελούν σημαντικό σημείο τριβής για τα κόμματα κομμουνιστικής αναφοράς και επαναστατικής προοπτικής.

Το ΕΑΜ αναγνωρίστηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 1982 ως αντιστασιακή οργάνωση από την πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ και πρωθυπουργό τον Ανδρέα Παπανδρέου (νόμος 1285/1982) .

Η Νέα Δημοκρατία, ως αξιωματική αντιπολίτευση  υπό την αρχηγία του Ευάγγελου Αβέρωφ, εξέφρασε έντονες αντιρρήσεις σχετικά με το νομοσχέδιο, υποστηρίζοντας ότι η αναγνώριση του ΕΑΜ θα αναζωπύρωνε τα πάθη του Εμφυλίου και θα επιβράβευε τη δράση του ΚΚΕ. Δεν ψήφισε κατά, αλλά επέλεξε να αποχωρήσει από την ιστορική ψηφοφορία στη Βουλή στις 20/9/1982.

Με τον Νόμο 1285/1982,τερματίστηκε ο πολυετής αποκλεισμός των ΕΑΜικών  οργανώσεων από το επίσημο κράτος, καθώς οι προηγούμενοι μεταπολεμικοί νόμοι (του 1949 και του 1952) αναγνώριζαν μόνο τις μη κομμουνιστικές αντιστασιακές οργανώσεις.  

 Επιμέλεια: Χ.Π.

                                                                                                           Ρωγμή στην ενημέρωση