Οδυσσέας Ελύτης: "Όταν ακούς «τάξη», ανθρωπινό κρέας μυρίζει" - "Της Δικαιοσύνης Ήλιε Νοητέ" (βίντεο)

Σαν σήμερα, 2 Νοεμβρίου 1911 γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης, ο μεγάλος ποιητής Οδυσσέας Ελύτης. (Οδυσσέας Αλεπουδέλης, ήταν το πραγματικό του όνομα). Ήταν το τελευταίο από τα έξι παιδιά του Παναγιώτη Αλεπουδέλη και της Μαρίας Βρανά. 

 

Το φθινόπωρο του 1924 εγγράφηκε στο Γ΄Γυμνάσιο Αρρένων Αθηνών και σε ηλικία 13 ετών συνεργάστηκε με το παιδικό περιοδικό "Η Διάπλασις των Παιδιών", που κυκλοφόρησε από το 1879 έως το 1949, με διάφορα  ψευδώνυμα.

Το καλοκαίρι του 1928 πήρε το απολυτήριο του γυμνασίου.  Μετά από πιέσεις των γονέων του, αποφάσισε να σπουδάσει  χημικός, ξεκινώντας ειδικά φροντιστήρια για τις εισαγωγικές εξετάσεις του επόμενου έτους. 

Την ίδια περίοδο ήρθε σε επαφή με το έργο του Κωνσταντίνου Καβάφη  και του Ανδρέα Κάλβου ανανεώνοντας τη γνωριμία του με τη θελκτική αρχαία λυρική ποίηση.  Παράλληλα ανακάλυψε το έργο των Γάλλων υπερρεαλιστών και του Πωλ Ελυάρ, που επέδρασαν σημαντικά στις ιδέες του για τη λογοτεχνία και την λυρική ποίηση.

Κάτω από την επίδραση της λογοτεχνικής του στροφής, παραιτήθηκε από την πρόθεση να ασχοληθεί με τη χημεία και το 1930 εγγράφηκε στη Νομική Σχολή της Αθήνας.

 Όταν το 1933 ιδρύθηκε στο Πανεπιστήμιο η « Ιδεοκρατική Φιλοσοφική Ομάδα», με τη συμμετοχή των Κωνσταντίνου Τσάτσου, Παναγιώτη Κανελόπουλου, Ιωάννη Θεοδωρακόπουλου και Ιωάννη Συκουτρή, ο Ελύτης ήταν ένας από τους εκπροσώπους των φοιτητών, συμμετέχοντας στα «Συμπόσια του Σαββάτου». 

Τον Ιανουάριο του 1935 κυκλοφόρησε το περιοδικό Νέα Γράμματα και τον Φεβρουάριο γνώρισε τον Ανδρέα Εμπειρίκο.  Τον ίδιο μήνα ο Εμπειρίκος έδωσε διάλεξη με θέμα «Υπερρεαλισμός, μια νέα ποιητική σχολή», που αποτέλεσε και την πρώτη επίσημη παρουσίαση του υπερρεαλισμού στο ελληνικό κοινό. Η δημοσίευση των πρώτων ποιημάτων του Ελύτη στα Νέα Γράμματα έγινε τον Νοέμβριο του 1935, στο 11ο τεύχος του περιοδικού. 

 Με την έναρξη του πολέμου του 1940, ο Ελύτης κατατάχθηκε ως ανθυπολοχαγός στη Διοίκηση του Στρατηγείου Α΄Σώματος Στρατού. Στις 13 Δεκεμβρίου 1940 μετατέθηκε στη ζώνη πυρός και στις 26 Φεβρουαρίου του επόμενου χρόνου μεταφέρθηκε με σοβαρό κρούσμα κοιλιακού τύφου στο Νοσοκομείο  Ιωαννίνων. 

Στη διάρκεια της Κατοχής υπήρξε ένα από τα ιδρυτικά μέλη του «Κύκλου Παλαμά». Εκεί, την άνοιξη του 1942 παρουσίασε το δοκίμιό του «Η αληθινή φυσιογνωμία και η λυρική τόλμη του Α. Κάλβου».

Τον Νοέμβριο του 1943 εκδόθηκε η συλλογή Ο Ήλιος ο πρώτος μαζί με τις Παραλλαγές πάνω σε μια αχτίδα, σε 6.000 αριθμημένα αντίτυπα, ένας ύμνος του Ελύτη στη χαρά της ζωής και στην ομορφιά της φύσης. Στα Νέα Γράμματα που άρχισαν να επανεκδίδονται το 1944, δημοσίευσε το δοκίμιό του «Τα κορίτσια».

Το 1945 ξεκίνησε η συνεργασία του με το περιοδικό Τετράδιο μεταφράζοντας ποιήματα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και παρουσιάζοντας σε πρώτη δημοσίευση το ποιητικό του έργο Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας.

 Το 1959 ο Ελύτης γράφει τους στοίχους  «Της Δικαιοσύνης Ήλιε Νοητέ» που αποτελει μέρος του ποιητικού έργου «Άξιον Εστί» Ο Μίκης Θεοδωράκης  ξεκίνησε να το μελοποιεί το 1960 (στην Αθήνα και στο Παρίσι) και ολοκλήρωσε το έργο το 1963. Το έργο ηχογραφήθηκε την άνοιξη του 1964 και κυκλοφόρησε σε δίσκο το 1964, με ερμηνευτή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση.

Θεωρείται ένας από τους ανανεωτές της ελληνικής ποίησης, ενώ πολλά ποιήματά του μελοποιήθηκαν, με την κορυφαία του δημιουργία “Το Αξιον Εστί” να ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη.

Βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1979, ενώ αποτέλεσε ένα από τα επίλεκτα μέλη της λεγόμενης «γενιάς του τριάντα» στον χώρο της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Ο Ελύτης δεν θα μπορεί να χαρακτηριστεί ως πολιτικός ποιητής. Συνήθως απείχε από την πολιτική, τα κόμματα και τις ιδεολογίες. Σύμφωνα με ένα άρθρο του Δημήτρη Μαρωνίτη  ο Ελύτης, στη νεανική του ηλικία, είχε δείξει μεγάλο ενδιαφέρον για τον Επαναστατικό Μαρξισμό στη εκδοχή του Τροτσκισμού. Μάλιστα, αυτό το ενδιαφέρον είχε εκδηλωθεί με τη μετάφραση κάποιων άρθρων του Τρότσκι για φοιτητικό περιοδικό^. 

Αν και ο ίδιος είχε συντηρητικές πολιτικές απόψεις, απέφυγε να εμπλακεί στο πολιτικό σκηνικό αρνούμενος την πρόταση της Ν.Δ να συμπεριληφθεί στο ψηφοδέλτιο των βουλευτών Επικρατείας, στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης.   Υπήρξε εμπνευστής του ονόματος του κόμματος Πολιτική Άνοιξη , όπως έχει δηλώσει σε συνέντευξή του ο  Αντώνης Σαμαράς το 1993.  Το 1995 ο Σαμαράς πρότεινε τον Ελύτη γιαΠρόεδρο της Δημοκρατίας  και πάλι ο ποιητής αρνήθηκε.

«Πάμε μαζί κι ας μας λιθοβολούν  
Κι ας μας φωνάζουν αεροβάτες
Φίλε μου όσοι δεν ένιωσαν ποτέ με τι
Σίδερο με τι πέτρες τι αίμα τι φωτιά
Χτίζουμε ονειρευόμαστε και τραγουδούμε!».                              Οδυσσέας Ελύτης

 

  

                                      "Της Δικαιοσύνης Ήλιε Νοητέ"                                  Στίχοι: Οδυσσέα Έλυτη.  Μουσική: Μίκη Θεοδωράκη (1964)

 

Ο Οδυσσέας Ελύτης πέθανε στις 18 Μαρτίου 1996 στην Αθήνα, σε ηλικία 84 ετών, από καρδιακή ανακοπή. 

                                                                                              Ρωγμή στην ενημέρωση